Przepławki dla ryb, naprawdę tak ważne?

hhh

Dlaczego przepławki dla ryb są niezbędne?

Zgodnie z Ramową Dyrektywą Wodną kraje członkowskie UE mają obowiązek osiągnięcia do końca bieżącego roku, w uzasadnionych przypadkach do końca 2027 r. podstawowego celu jakim jest przynajmniej dobry stan, potencjał ekologiczny wód lub w wyjątkowych przypadkach innych celów określonych w zależności od przyjętych, uzasadnionych odstępstw. Warunkiem koniecznym do osiągnięcia podstawowego celu jest zachowanie lub uzyskanie ciągłości morfologicznej dla wrażliwych na jej brak organizmów, charakterystycznych dla określonego naturalnego ekosystemu wodnego, przynajmniej na poziomie zapewniającym uzyskanie założonych celów środowiskowych. Dla tej potrzeby KZGW określił „Oceny potrzeb i priorytetów udrożnienia ciągłości morfologicznej rzek w kontekście osiągnięcia dobrego stanu i potencjału części wód w Polsce”, na podstawie którego zostały opracowane poniższe treści.

Powyższa prezentacja wyników publikacji przedstawia szczegółowy zapis stanów i potencjałów JCWP w aspekcie ich ciągłości morfologicznej. Poniżej przedstawię rodzaje urządzeń umożliwiających migrację ryb w górę rzeki, która niejednokrotnie utrudniona jest przez progi ich nie posiadających.

Lepsze naturalne czy sztuczne przepławki?

Nie można określić, czy naturalna przepławka ma wyższość nad przepławką czysto techniczną. Oba rodzaje mają swoje cechy które odpowiednio dostosowane do warunków instalacji, umożliwiają sprawną wędrówkę ryb górę rzeki.

Przepławki naśladujące warunki naturalne, stosowane głównie przy niskich progach piętrzących (do 10 [m]), mają imitować naturalny charakter cieku. Konstrukcje te mogą być dowolnie długie i wykonane z materiału naturalnego, głownie kamienia, żwiru, lub żwiru stabilizowanego betonem z umocnieniami w postaci pni drzew, pojedynczych głazów, lub faszyn.

 

Rodzaje przepławek naśladujących warunki naturalne:

Rampy kamienne narzutowe

Stosowane przy przegrodach piętrzących niższych niż 1,0 m, na całej szerokości stopnia. Budowane z kamieni i głazów o średnicach w przedziale 0,60 – 1,20 [m]. Nachylenie nie powinno być większe niż 10%, przy nieokreślonej długości, przepływ wody winien być większy niż 100 [l/s/mb] przepławki. Minimalne napełnienie 0,30 [m], minimalna prędkość przepływu 0,40 m/s. Maksymalna prędkość wody 2,0 [m/s]. Przy takiej konstrukcji rampy ułożonej na progu lub stopniu, uzyskuje się optymalne prędkości przepływu wody pomiędzy kamieniami. Woda przepływająca pomiędzy kamieniami tworzy tzw. „prąd wabiący”, umożliwiający pokonanie progu praktycznie przez wszystkie ryby i inne organizmy wodne.

Prosta i stabilna konstrukcja umożliwia z powodzeniem udrażnianie istniejących stałych stopni i progów betonowych, powszechnie występujących na ciekach nizin Polski. Betonową konstrukcję stopnia zastępuje się rampą kamienną, która konstrukcja pozwala na piętrzenie wody, umożliwiając jednocześnie wędrówkę ryb.

Bystrza kaskadowe.

Bystrza kaskadowe (ryglowe), łączą cechy bystrotoku i przepławki komorowej. Stosowane najczęściej na części lub całości przelewu w granicach koryta rzeki.  Spadek dna bystrotoku kaskadowego jest linią łamaną, a dna poszczególnych komór mogą mieć spadek odwrotny do kierunku spływu wody. Ściany bystrotoku tworzy się przy pomocy kamienia podobnego występującego w cieku. Komory są raczej nie wyraźnie zaznaczone poprzez zatopienie w betonie kamieni naturalnych. Głazy należy układać w sposób umożliwiający przelewanie się pomiędzy nimi wody. Bystrza te są stosowane do piętrzeń z  zakresu 1,0 do 6,0 [m]. Minimalny przepływ przez bystrze winien odpowiadać SNQ. W warunkach wezbraniowych napełnienie w bystrzy może przekraczać wysokość kamieni. W każdym przypadku wartość przepływu wód pomiędzy kamieniami bystrza umożliwi wędrówkę ryb w górę rzeki. Ponadto wykonanie bystrza na całej szerokości progu wyklucza potrzeby wytwarzania kierunkowego prądu wabiącego.

Warunki techniczne dla bystrza kaskadowego.

Przepływ wody około 150 [l/s/mb] szerokości przepławki. Nachylenie 10 – 15[%]. Szerokość przepławki większa lub równa 2 [m]. Długość basenów: 2[m], głębokość basenów 0,80 [m], różnica wysokości pomiędzy basenami do 15 [cm]. Prędkość przepływu wody 1,5 – 1,7 [m/s].

Obejścia

Konstrukcja naśladująca  górskie lub nizinne strumienie. Charakter obejścia powoduje iż stanowi zarówno przepławkę, jak również siedlisko stale bytujących gatunków ryb. Jak dla każdego naturalnego wykonania przepławki, stosowane materiały to kamień, żwir, piasek, drewno , pnie drzew i faszyna. Brzegi obejść winny być biologicznie zabudowane przez np. wikliną. Dno formowane jest w naturalnym podłożu o zwiększonej głębokości, umożliwiającej redukcję prędkości płynącej wody. Kolejne baseny oddzielone są kamiennymi progami, a w nizinnym terenie przesmykami pomiędzy rozlewiskami. Obejścia zwykle są kręte, co wydłuża trasę płynącej wody i zmniejsza jej prędkość. W zależności od ukształtowania terenu, układ ten można zastosować nawet do piętrzeń sięgających 10,0 [m].

Warunki techniczne określone przez zespół niemieckich specjalistów:

Przepływ wody większy niż 100 [l/s/0,8 mb] szerokości dna przepławki. Nachylenie od 1:100 do 1:20, zależne od ichtiofauny. Długość basenów lb>4,0 [m]; maksymalna wysokość pomiędzy basenami do 20 [cm]. Szerokość dna basenów min. 0,8 [m]. Prędkość wody w obejściu: od 0,4 do 0,6 [m/s], maksymalna 2.0 [m/s]. Głębokość wody w basenach uzależniona od ichtiofauny: od 0,20 do 1,50 [m]. Zalecane zastosowanie w korycie obejścia pojedyncze głazy redukujące prędkość wody, zwiększające jej głębokość. Głazy stanowią bardzo dobre miejsca kryjówki dla ryb.

W następnym poście opiszemy dla Was czysto techniczne przepławki stosowane przy wysokich piętrzeniach. „Oceny potrzeb i priorytetów udrożnienia ciągłości morfologicznej rzek w kontekście osiągnięcia dobrego stanu i potencjału części wód w Polsce” znajda Państwo w zakładce Download na naszej stronie http://www.operatujemy.pl.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s